Internationaal Bureau Fraude-informatie nieuwe partner in
grensoverschrijdende fraudebestrijding
(WIZ-Viszie februari 2004)
Internationaal Bureau Fraude-informatie nieuwe
partner voor gemeenten
Vanaf 1 januari 2004 kunnen
gemeenten een aanvraag voor onderzoek in het buitenland indienen bij het
Internationaal Bureau Fraude-informatie (IBF) in Arnhem. Dit bureau
heeft de coördinatie van deze bijstandsonderzoeken van Bureau
Buitenland Den Bosch overgenomen.
Project Vermogen Buitenland
Het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid is in 2000 gestart met het Project Vermogen Buitenland.
In deze pilot is gedurende bijna 3 jaar projectmatig onderzoek gedaan
naar verzwegen vermogen in Turkije en Marokko. Omdat Den Bosch al vanaf
1997 ervaring had opgedaan met bijstandsonderzoeken in Turkije werd bij
deze gemeente het Bureau Buitenland ingericht. Dit bureau heeft in de
pilot gefungeerd als verbindingspost tussen gemeenten en onderzoekers in
het buitenland. En met goede resultaten. Na bijna 500 onderzoeken in
Turkije en Marokko is voor ruim € 1,7 mln. euro bijstandsfraude
geconstateerd. Op grond van deze resultaten heeft Staatssecretaris Rutte
begin 2003 besloten om gemeenten blijvend te ondersteunen bij het
uitvoeren van onderzoeken in het buitenland.
Internationale samenwerking
Het kabinet wil de komende jaren de
internationale samenwerking op het gebied van fraudebestrijding in de
sociale zekerheid verbeteren. Om die reden is besloten tot de instelling
van één centraal coördinatiepunt binnen Nederland dat
verantwoordelijk wordt voor de gegevensuitwisseling met het buitenland.
Het IBF vervult deze functie al geruime tijd voor het
Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), en beschikt over een
stevig netwerk van contacten in het buitenland. In de loop van 2003 zijn
de taken van Bureau Buitenland Den Bosch overgedragen aan het IBF in
Arnhem.
Van vermoeden naar onderzoek
Een vermoeden van inkomen of
vermogen in het buitenland kan op verschillende manieren ontstaan.
Regelmatige reizen of geldtransacties naar een bepaald land, maar ook
een relatief hoge telefoonrekening kunnen aanwijzingen opleveren voor
nader onderzoek. Wanneer er meteen voldoende concrete aanwijzingen zijn
dat er sprake is van inkomsten of vermogen in het buitenland, dan mag
van de bijstandsgerechtigde worden verlangd hierover volledige openheid
van zaken te geven. Zonodig kan een hersteltermijn worden geboden.
Verstrekt de cliënt de informatie niet of onvoldoende, en is hem dit te
verwijten, dan kan de bijstand na het verstrijken van de hersteltermijn
worden beëindigd.
In veel gevallen echter zijn de
aanwijzingen onvoldoende concreet. In dat geval is nader onderzoek
noodzakelijk. Hiertoe kan de gemeente een onderzoeksaanvraag indienen
bij het IBF. Bij deze onderzoeksaanvraag dienen de nodige gegevens te
worden aangeleverd. Naast gegevens over de persoon en de uitkering dient
ook de aanleiding voor het nadere onderzoek te worden onderbouwd. Tevens
is het raadzaam om constateringen uit eigen onderzoek aan het dossier
toe te voegen, zoals informatie die bijvoorbeeld van het
Inlichtingenbureau of van andere instanties in Nederland is verkregen.
Als een indicatie kan worden gegeven over bijvoorbeeld de aard van de
inkomsten of de locatie van een woning dan wordt het onderzoek
aanzienlijk eenvoudiger. Dit is echter niet altijd mogelijk.
Als het IBF een onderzoeksaanvraag
als voldoende onderzoekswaardig aanmerkt, dan wordt het dossier
doorgestuurd naar de Nederlandse vertegenwoordiging of een
zusterorganisatie van het IBF in het betreffende land. Medewerkers
hiervan gaan ter plekke onderzoek verrichten bij uitkeringsinstanties of
in openbare registers. Wanneer het gaat om een woning dan zorgen zij
eventueel voor een taxatierapport van een plaatselijke taxateur.
Privacy
Onderzoek in het buitenland betekent
dat van twee kanten persoonsgegevens worden verstrekt. Ten eerste
verstrekt de gemeente persoonsgegevens aan de buitenlandse instantie. De
buitenlandse instantie verstrekt op haar beurt de gevraagde gegevens
over inkomen of vermogen aan de gemeente.
Op grond van de Wet bescherming
persoonsgegevens en de Wet werk en bijstand mag de gemeente cliëntgegevens
verstrekken aan een (buitenlandse) instantie. Voorwaarde is wel dat het
verstrekken van persoonsgegevens noodzakelijk is voor het vaststellen
van het recht op bijstand. Niet alle instanties en buitenlandse
overheden zijn altijd bereid om de gevraagde gegevens te verstrekken. Er
bestaat een belangrijk verschil tussen openbare en niet-openbare
bronnen.
Gegevens uit openbare bronnen kunnen
veelal zonder veel problemen worden verkregen. Deze openbare bronnen
hebben meestal betrekking op vermogen in de vorm van woningen en
ander onroerend goed. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de meeste
onderzoeken in het buitenland zich richten op het bezit van een woning.
Informatie over andere vormen van vermogen, zoals bijvoorbeeld
banksaldi, en informatie over inkomen uit arbeid of uitkeringen
is in de meeste gevallen niet openbaar.
In verdragen kunnen landen onderling
afspreken dat niet-openbare informatie toch wordt verstrekt wanneer dit
nodig is in verband met de bestrijding van fraude. Het Ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid maakt momenteel dergelijke afspraken
met zowel Duitsland als Engeland.
Beslag in het buitenland
Wanneer tijdens een onderzoek een
woning in het buitenland wordt aangetroffen dan wordt deze in alle
gevallen als vermogen aangemerkt. Wanneer dit leidt tot terugvordering
van bijstand dan is het mogelijk om de vordering te verhalen op het
onroerend goed. De gemeente kan beslag laten leggen op bezittingen in
het buitenland. In de pilot heeft de gemeente Den Bosch al enkele
beslagprocedures in Turkije succesvol afgerond. In de loop van 2004
wordt duidelijk of deze wijze van beslag ook in Marokko mogelijk is.
Meer informatie voor gemeenten
In december 2003 is aan alle
gemeenten de handreiking “Onderzoek en verificatie in het
buitenland” toegezonden. Hierin wordt beschreven hoe een
onderzoeksaanvraag moet worden ingediend en hoe kan worden omgegaan met
verkregen onderzoeksresultaten. De handreiking is tevens in digitale
vorm beschikbaar op het Gemeenteloket (www.gemeenteloket.szw.nl) en op
de website van StimulanSZ. Voor meer informatie, of een
aanvraagformulier voor onderzoek, kan contact worden opgenomen met het
Internationaal Bureau Fraude-informatie in Arnhem, telefonisch op 026
– 324 1200, of via e-mail op ibf@uwv.nl.
René van der Aa
Beleidsadviseur a.i. bij het Ministerie van SZW
